artykuł jest częścią serii
Branżowe Centra Umiejętności (BCU) to nowe jednostki systemu oświaty, zaawansowane technologicznie placówki kształcenia, szkolenia i egzaminowania. Czym właściwie są, co oferują i z czego wynika ich unikatowy charakter? − rozmawiamy z Panią dyrektor Aliną Prochasek – członkinią Zarządu FRSE*.
Dyrektor Alina Prochasek jest członkinią zarządu Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji.
Prawniczka, edukatorka, trenerka edukacji pozaformalnej, przewodnicząca Polskiej Rady Organizacji Młodzieżowych, wiceprezeska Fundacji Europejskich Inicjatyw na Śląsku, członkini Narodowej Rady Rozwoju przy Prezydencie RP.
* Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji od 1993 r. zarządza europejskimi programami, projektami i inicjatywami, które umożliwiają poszerzanie wiedzy podstawowej lub specjalistycznej, zdobywanie nowych umiejętności i kompetencji na ścieżce edukacji formalnej, pozaformalnej i nieformalnych form uczenia się, pozwalają rozwijać zainteresowania i pasje poprzez działania podejmowane w innych krajach oraz w społecznościach lokalnych.
Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji pełni funkcję Narodowej Agencji Programu Erasmus+ (od 2014 r.) i Europejskiego Korpusu Solidarności (od 2018 r.). Na arenie międzynarodowej reprezentuje Polskę, a w kraju organizuje nabory i nadzoruje finansowanie projektów.
Łączny budżet przeznaczony na inicjatywy realizowane w ramach obu tych przedsięwzięć w latach 2021–2027 przekroczy 29 miliardów euro w skali całej Europy. Fundacja realizuje także część planu rozwojowego w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności (KPO BCU i KPO LLL) oraz wdraża projekty finansowe ze środków Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (od 2023 r.) więcej informacji: https://www.frse.org.pl/.
Dyrektor Alina Prochasek (A.P.): Branżowe centrum umiejętności jest nową publiczną lub niepubliczną jednostką systemu oświaty (zaawansowaną technologicznie placówką kształcenia, szkolenia i egzaminowania), o zasięgu ogólnopolskim, wykraczającą poza dotychczasowe tradycyjne modele kształcenia, szkolenia i doskonalenia zawodowego, prowadzącą działalność w zakresie jednej z dziedzin zawodowych właściwych dla danej branży oraz prowadzącą działalność: edukacyjno-szkoleniową, wspierającą współpracę szkół, placówek i uczelni z pracodawcami, innowacyjno-rozwojową upowszechniającą wiedzę i nowe technologie oraz transformację ekologiczną i cyfrową, wspierającą realizację doradztwa zawodowego dla uczniów i aktywizację zawodową studentów, doktorantów i absolwentów studiów.
Mówiąc w skrócie, BCU to: międzysektorowość, nowoczesność w zakresie sprzętów i szkoleń, a także współpraca i wsparcie rynku pracy. To absolutna rewolucja w kształceniu zawodowym niezbędna na etapie rozwoju polskiej gospodarki.
A.P.: Uruchomionych jest obecnie 46 BCU, a w budowie jest 81. W tym łącznie na rzecz szeroko pojętego rolnictwa będzie działało około 13 BCU. Wszystkie informacje o otwieranych BCU są na bieżąco aktualizowane na naszej stronie internetowej https://www.frse.org.pl/kpo-bcu.
A.P.: Przyjmując dość szerokie rozumienie wskazanych obszarów, można przyjąć, że działa obecnie 6 BCU: Ogrodnictwo (Bielsko-Biała), Pszczelarstwo (Pszczela Wola), Leśnictwo (Tuchola), Architektura Krajobrazu (Gołotczyzna), Rolnictwo (Studzieniec) i Mechanizacja rolnictwa (Lisków).
W planach są też kolejne: Ogrodnictwo (Sandomierz i Opole Lubelskie), Agroturystyka (Nowy Targ i Wysowa-Zdrój/Uście Gorlickie), Mechanizacja Rolnictwa (Krzelów i Sichów Duży).
Dane powyżej są aktualne w momencie publikacji (2025)
A.P.: Jeśli chodzi o koordynację, to Ministerstwo Edukacji Narodowej pełni rolę Instytucji odpowiedzialnej za inwestycję A3.1.1., w skład której wchodzą Branżowe Centra Umiejętności. Jednostką wspierającą, organizującą konkursy oraz merytorycznie odpowiedzialną za wdrażanie inwestycji, a także koordynującą działania w ramach inwestycji jest Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji.
Wartość tej inwestycji, jaką jest utworzenie i wsparcie funkcjonowania 127 branżowych centr.w umiejętności, realizujących koncepcję centrów doskonałości zawodowej (CoVEs), w ramach planu rozwojowego – 1 mld 400 mln zł (w podziale na 127 dziedzin od 9 000 0000 do 16 000 000 PLN).
Natomiast jeśli chodzi o nadzór, to organem prowadzącym BCU mogą być: jednostki samorządu terytorialnego, osoby fizyczne lub osoby prawne inne niż jednostki samorządu terytorialnego, w tym organizacje branżowe właściwe dla danej dziedziny zawodowej, ministrowie właściwi dla zawodów szkolnictwa branżowego.
A.P.: Celem realizacji przedsięwzięć wyłonionych w ramach Konkursu KPO BCU jest wsparcie przygotowania kadr na potrzeby nowoczesnej gospodarki w poszczególnych branżach, przez: zapewnienie przestrzeni dla innowacyjnej i trwałej współpracy biznesu z edukacją zawodową na wszystkich poziomach kształcenia zawodowego, a także wdrożenie koncepcji doskonałości zawodowej w polskim systemie kształcenia zawodowego (CoVEs). Utworzenie każdego BCU jest realizowane przez: działania inwestycyjne oraz zakup wyposażenia rozumianego w szczególności jako: maszyny, sprzęt, urządzenia techniczne i materiały eksploatacyjne w zakresie związanym z funkcjonowaniem centrów.
Ponadto utworzenie struktury instytucjonalnej rozumianej jako wpisanie BCU do przepisów prawa oświatowego, powołanie Rady BCU, a także zatrudnienie pracowników centrum, w tym trenerów i szkoleniowców, przygotowanie dokumentacji programowej dla szkoleń i kursów realizowanych w centrum.
Obszar działalności BCU obejmuje bowiem: edukacyjno-szkoleniową, integrująco-wspierającą, innowacyjno-rozwojową oraz doradczo-promocyjną.
A.P.: Oferta edukacyjno-szkoleniowa BCU skierowana jest do uczniów i studentów, a także do dorosłych, którzy chcą się przekwalifikować lub poszerzyć swoje umiejętności, oraz do nauczycieli kształcenia zawodowego.
BCU zapewniają praktyczne umiejętności w dziedzinach kluczowych dla gospodarki, łącząc edukację z potrzebami rynku pracy i współpracą z pracodawcami.
Szczegółowe grupy docelowe to:
mogą korzystać z zasobów i szkoleń wspierających ich edukację i pomagających w rozwoju zawodowym
mogą podnieść swoje kwalifikacje, zmienić ścieżkę kariery lub rozwinąć nowe umiejętności dzięki kursom dostosowanym do ich potrzeb
uczestniczą w specjalistycznych kursach, aby aktualizować swoją wiedzę, rozwijać kompetencje dydaktyczne i integrować nowe technologie w proces nauczania
mogą poszerzać swoje kompetencje i zdobywać wiedzę branżową
A.P.: W założeniach te zaawansowane technologicznie i ukierunkowane branżowo placówki kształcenia pozaformalnego, współdziałając z partnerami branżowymi projektu (przedsiębiorstwami, organizacjami, instytucjami właściwymi dla dziedziny dotyczącej projektu) oraz partnerami merytorycznymi (uczelniami, instytutami badawczymi), mają specjalizować się w danym obszarze gospodarki i stać się miejscem wspólnego działania szkół, uczelni i pracodawców.
Zadaniem BCU jest uzupełnianie istniejącej oferty kształcenia zawodowego na poziomie szkolnictwa ponadpodstawowego i szkolnictwa wyższego oraz umożliwianie osobom dorosłym z branży przekwalifikowanie się lub nabycie nowych umiejętności w danej dziedzinie w ramach branżowych szkoleń zawodowych.
BCU jako nowa jednostka systemu oświaty, wyposażona na etapie tworzenia w nowoczesną bazę dydaktyczno-techniczną z możliwością jej elastycznej modernizacji, mają być placówkami o ogólnopolskim zasięgu, wykraczającym poza dotychczasowe tradycyjne modele kształcenia, szkolenia i doskonalenia zawodowego, a w zakresie jednej z dziedzin zawodowych właściwych dla danej branży prowadzić działalność: edukacyjno-szkoleniową − wspierającą współpracę szkół, placówek i uczelni z pracodawcami, innowacyjno-rozwojową − upowszechniającą wiedzę i nowe technologie oraz transformację ekologiczną i cyfrową, wspierającą realizację doradztwa zawodowego dla uczniów i aktywizację zawodową studentów, doktorantów, absolwentów i pracowników branż.
A.P.: Branżowe Centra Umiejętności to nowoczesne ośrodki kształcenia zawodowego, które, w przeciwieństwie do szkół ponadpodstawowych, skupiają się na praktycznym rozwoju umiejętności przez współpracę z pracodawcami i transfer wiedzy.
Oferują szkolenia dla nauczycieli, wspierają innowacyjność i doradztwo zawodowe, a także integrują edukację z biznesem, przygotowując specjalistów dla kluczowych sektorów gospodarki.
To nowa formuła placówek, która wspiera i uzupełnia istniejące szkolnictwo zawodowe, koncentrując się na intensywnym transferze wiedzy i technologii z biznesu do szkół. Natomiast szkoły są to tradycyjne placówki edukacyjne, które zapewniają podstawową wiedzę i kwalifikacje zawodowe, ale z mniejszym naciskiem na bezpośrednią współpracę z pracodawcami w zakresie innowacji.
A.P.: Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) jest planem rozwojowym określającym cele związane z odbudową i tworzeniem odporności społeczno-gospodarczej Polski po kryzysie wywołanym pandemią COVID-19 oraz służące ich realizacji reformy i inwestycje.
Wychodząc naprzeciw potrzebom branży i obserwując zmieniający się rynek pracy, jesteśmy w stanie tworzyć miejsca, które będą współistnieć w synergii między pracodawcami a pracownikami.
Podnosząc kompetencje i umiejętności, stwarzamy lepszą szansę młodym osobom i osobom dorosłym do odnalezienia się na rynku pracy. Wierzymy, że takie działania będą uatrakcyjniać kształcenie zawodowe i zachęcać osoby do kierowania swojej kariery w tym kierunku.
A.P.: Międzysektorowość to jeden z najważniejszych filarów BCU. Tutaj spotyka się samorząd (Ministerstwo), podmiot branżowy, edukacja (szkoły), uczelnie wyższe. W takim szerokim gronie jesteśmy w stanie patrzeć na potrzeby rynku pracy i rynku pracownika z szerokiej perspektywy i lepiej odpowiadać na zmieniające się warunki i postęp technologiczny.
A.P.: Międzysektorowość to jeden z najważniejszych filarów BCU. Tutaj spotyka się samorząd (Ministerstwo), podmiot branżowy, edukacja (szkoły), uczelnie wyższe. W takim szerokim gronie jesteśmy w stanie patrzeć na potrzeby rynku pracy i rynku pracownika z szerokiej perspektywy i lepiej odpowiadać na zmieniające się warunki i postęp technologiczny.
A.P.: W ramach realizowanego projektu BCU każda placówka ma przygotować kompleksowy opis kwalifikacji sektorowej, która po opracowaniu będzie poddana kompletnej walidacji.
W założeniach ma to być kwalifikacja o charakterze zawodowym, która odpowiada na konkretne potrzeby branży lub sektora wynikające z pojawiania się nowych rozwiązań technicznych, urządzeń i trendów wymagających od potencjalnych instalatorów i serwisantów nowych umiejętności w zakresie instalowania, konfigurowania, modyfikowania oraz optymalizowania danego układu (urządzenia).
Kwalifikacja powinna integrować umiejętności spośród kwalifikacji wyodrębnionych w danej dziedzinie oraz wzbogacać o nowe zagadnienia wynikające z oczekiwań rynku. Nowoczesna baza każdego utworzonego BCU w założeniach jest przygotowana do przeprowadzenia zewnętrznych egzaminów zawodowych z kwalifikacji wyodrębnionych w zawodach z danej dziedziny po formalnym zgłoszeniu w odpowiedniej OKE.
A.P.: Na tym etapie jesteśmy na początku ścieżki związanej z przeprowadzeniem szkoleń. Wierzymy, że rewolucja w kształceniu zawodowym dzięki BCU dotrze do szerokiego grona odbiorców i będziemy mogli realnie rozwijać kolejne rozwiązania, które będą odpowiedzią na potrzeby rynku pracy. Wierzymy, że realizujemy pierwsze, a nie ostatnie kroki w tym obszarze.