artykuł jest częścią serii
Informator
Branżowego Centrum umiejętności Ogrodnictwo Sandomierz – Mokoszyn
zeszyt 1/2025
Informator BCU Zeszyt 1/2025
Na potrzeby nowoczesnej gospodarki
Wspieranie innowacji, wymiana wiedzy i promowanie nowoczesnych technologii, aby odpowiadać na potrzeby dynamicznie zmieniającego się rynku pracy w Polsce, to niektóre z założeń Branżowych Centr Umiejętności. O cele i zasady ich funkcjonowania zapytaliśmy Adama Nowaka, podsekretarza stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Rozmawiamy z…
Wywiadu udzielił Adam Nowak, podsekretarz stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Więcej informacji o działalności Adama Nowaka w kontekście rolnictwa można znaleźć na stronie gov.pl.
Jak powstał pomysł utworzenia BCU w Polsce?
Adam Nowak (A.N.): Utworzenie Branżowych Centrów Umiejętności jest związane z Krajowym Planem Odbudowy i Zwiększania Odporności. Jak wiemy, KPO jest planem rozwojowym określającym cele związane z odbudową i tworzeniem odporności społeczno-gospodarczej Polski po kryzysie wywołanym pandemią COVID-19 oraz służące ich realizacji reformy i inwestycje.
Celem realizacji przedsięwzięć wyłonionych w ramach konkursu „Utworzenie i wsparcie funkcjonowania 120 Branżowych Centrów Umiejętności (BCU)” jest wsparcie przygotowania kadr na potrzeby nowoczesnej gospodarki w poszczególnych branżach poprzez zapewnienie przestrzeni dla innowacyjnej i trwałej współpracy biznesu z edukacją zawodową na wszystkich poziomach kształcenia zawodowego. To przedsięwzięcie to również wdrożenie koncepcji doskonałości zawodowej w polskim systemie kształcenia zawodowego.
Celem Inwestycji jest zapewnienie przestrzeni dla skutecznej współpracy szkół, w tym zawodowych, uczelni, pracodawców, ośrodków badawczo-rozwojowych i innych instytucji otoczenia gospodarczego oraz promocja szkolnictwa zawodowego. Kwota przeznaczona na dofinansowanie przedsięwzięć w Konkursie (alokacja na Konkurs) wynosi: 1 429 000 000 PLN, w podziale na 120 dziedzin od 9 000 0000 do 16 000 000 PLN. Nabór wniosków był prowadzony przez Fundację Rozwoju Systemu Edukacji (FRSE) od 2022 r. do 31 stycznia 2025 r. BCU będą prowadzone przy współpracy partnerskiej: organu prowadzącego, czyli Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi reprezentowanego przez dyrektora zespołu szkół oraz podmiotów branżowych lub spółek skarbu państwa, lub przedsiębiorstw państwowych.
Jaki jest główny cel powołania BCU?
A.N.: BCU będą publicznymi placówkami kształcenia, szkolenia i egzaminowania o zasięgu ogólnokrajowym, ukierunkowanymi branżowo. Funkcjonowanie Branżowych Centrów Umiejętności zostało uregulowane ustawą o prawie oświatowym.
Czy podobne do BCU jednostki powstają także w innych krajach UE?
A.N.: BCU jest tworzone w ramach programu KPO dla Polski. W ramach Unii Europejskiej określono długoterminowy budżet, który jest tymczasowym instrumentem pobudzającym ożywienie gospodarki. To największy pakiet środków, jaki został dotychczas sfinansowany w Europie. Łączna kwota 2,018 bln euro w cenach bieżących służy odbudowie Europy po pandemii COVID-19. Nowa Europa będzie bardziej przyjazna dla środowiska, bardziej cyfrowa i odporniejsza na kryzysy. Nasz kraj jest częścią tej przemiany.
Fundusze są wykorzystywane do podejmowania najważniejszych wyzwań stojących przed Europą i wspierania osób w potrzebie. W następstwie rosyjskiej napaści Rosji na Ukrainę uruchomiono środki z budżetu UE, aby udzielić pomocy nadzwyczajnej, zapewnić wsparcie w Ukrainie i w krajach UE, a także złagodzić skutki humanitarne wojny.
Nowa Europa będzie bardziej przyjazna dla środowiska, bardziej cyfrowa i odporniejsza na kryzysy. Nasz kraj jest częścią tej przemiany.
Czy zastąpią one szkoły zawodowe? Czy poszerzą ofertę szkół zawodowych?
A.N.: BCU wejdą w struktury zespołów szkół rolniczych. Będą pełnić cztery funkcje: edukacyjno-szkoleniową, integrująco-wspierającą, innowacyjno-rozwojową i doradczo-promocyjną. Dodatkowo dzięki zaangażowaniu poszczególnych branż, połączą w jeszcze większym stopniu biznes z edukacją zawodową i zapewnią trwałą współpracę pomiędzy branżami, szkołami branżowymi i uczelniami.
W ramach przedsięwzięć BCU są realizowane: budowa lub przebudowa sal konferencyjno-szkoleniowych; modernizacja istniejących obiektów; wyposażenie obiektów należących do BCU w meble i wyposażenie komputerowe, laboratoryjne itd. oraz zagospodarowanie terenu otaczającego BCU, a także szkolenia różnych grup.
Czy oferta edukacyjna realizowana w BCU ma przygotować specjalistów w określonych dziedzinach? Czy realizowane są w nich kursy/szkolenia celowane rynkowo?
A.N.: Funkcjonowanie BCU zostało uregulowane Ustawą z dnia 30 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z tą ustawą BCU należy rozumieć jako placówkę kształcenia, szkolenia i egzaminowania o zasięgu ogólnokrajowym. Jako placówkę ukierunkowaną branżowo w zakresie jednej z dziedzin zawodowych, integrującą szkoły prowadzące kształcenie zawodowe, placówki kształcenia ustawicznego, centra kształcenia zawodowego, uczelnie oraz podmioty, które prowadzą działalność w zakresie danej dziedziny zawodowej, a także prowadzą działalność: edukacyjno-szkoleniową; wspierającą współpracę szkół, placówek i uczelni z pracodawcami; innowacyjno-rozwojową upowszechniającą wiedzę i nowe technologie oraz transformację ekologiczną i cyfrową; wspierającą realizację doradztwa zawodowego dla uczniów i aktywizację zawodową studentów, doktorantów i absolwentów studiów.
Czy mają już Państwo odzew, co do funkcjonalności takich placówek (na podstawie już działających)? W zakresie jakich dziedzin jest największe zainteresowanie? Ile takich jednostek będzie z założenia działać na rzecz rolnictwa/ogrodnictwa? W jakich lokalizacjach?
A.N.: W czerwcu otwarto BCU w dwóch szkołach. W Zespole Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego Bielsku-Białej (woj. śląskie), wybrana dziedzina to ogrodnictwo i w Zespole Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Sokołowie Podlaskim (woj. mazowieckie). W przypadku tej drugiej szkoły dziedzina to przetwórstwo mięsa.
Prace trwają w kolejnych 9 Zespołach Szkół Kształcenia Rolniczego. Wśród dziedzin znalazły się: architektura krajobrazu, rolnictwo, energetyka odnawialna, agroturystyka, ogrodnictwo, technika weterynaryjna.
31 stycznia 2025 r. zakończył się nabór wniosków w III Konkursie na utworzenie branżowych centrów umiejętności (BCU) w KPO. Na obecnym etapie trwa weryfikacja i ocena wniosków. W naborze udział wzięły kolejne dwie szkoły. Tutaj wskazane dziedziny to mechanizacja rolnictwa i agroturystyka.
Czy dzięki nauce/kursom/szkoleniom w BCU uda się ograniczyć odpływ młodzieży do miasta, jednocześnie zapewniając jeszcze lepszy rozwój polskiego rolnictwa, w tym sadownictwa?
A.N.: BCU to miejsca, gdzie teoria spotyka się z praktyką, a wiedza z realnymi potrzebami rynku. To właśnie tu uczniowie, studenci czy fachowcy zdobywają umiejętności przyszłości. Kształcą się w dziedzinach, które już dzisiaj są kluczowe dla rozwoju kraju – od logistyki po robotykę czy energetykę odnawialną. Pieniądze z KPO przeznaczane są na zacieśnianie współpracy pomiędzy szkołami, uczelniami i pracodawcami. Wspierane w ten sposób są lokalne środowiska i rozwój polskiej gospodarki. BCU pomagają zdobywać wiedzę o najnowszych technologiach, wymieniać doświadczenia i podnosić kompetencje. Tak, by przedsiębiorcy zyskali wykwalifikowanych pracowników, a młodzi łatwiej i pewniej wkroczyli na rynek pracy.
Czy szkoły zapewniają kadrę dydaktyczną, czy jakieś inne jednostki?
A.N.: Dyrektorzy zespołów szkół, w skład których będą wchodzić BCU będą zatrudniać kadrę dydaktyczną. W każdym BCU obowiązkowo będzie działać Rada BCU, w skład której wchodzą przedstawiciele: organizacji branżowych właściwych dla danej dziedziny zawodowej; pracodawców, w tym z sektora MŚP; regionalnych i lokalnych organów samorządu (powiatowej i wojewódzkiej rady rynku pracy); organu prowadzącego placówkę; nauczycieli i innych osób prowadzących zajęcia w BCU.
Dla kogo przeznaczona jest oferta edukacyjna?
A.N.: Zarówno dla młodzieży, jak i dla dorosłych. ZSCKR będą musiały przedstawić: wykaz zrealizowanych przez BCU szkoleń, kursów i programów nauczania w podziale na odbiorców wsparcia, tj. młodzież (między 14 a 24 rokiem życia), osoby dorosłe (w wieku co najmniej 25 lat) oraz nauczycieli kształcenia zawodowego.
Oferta edukacyjno-szkoleniowa BCU skierowana jest do szerokiego grona odbiorców, w szczególności do uczniów szkół prowadzących kształcenie zawodowe, studentów, doktorantów, nauczycieli, nauczycieli akademickich, pracowników branż i innych osób dorosłych, w tym osób planujących przekwalifikowanie. Kluczowym elementem oferty kształcenia i doskonalenia zawodowego BCU jest nowa, specjalnie zaprojektowana dla BCU, forma pozaszkolna kształcenia ustawicznego, w postaci branżowego szkolenia zawodowego, rozumianego jako specjalistyczne szkolenie w zakresie jednej dziedziny zawodowej, przydatne do wykonywania zawodu oraz kształtujące umiejętności cyfrowe i umiejętności związane z transformacją ekologiczną. Z oferty szkoleń w tym zakresie mogą korzystać zarówno uczniowie i studenci, jak i pracownicy branży. Ponadto BCU prowadzi turnusy dokształcania teoretycznego młodocianych pracowników. Zaangażowanie organizacji branżowych w organizację takich turnusów pozwala poszerzyć katalog miejsc, w których takie turnusy są prowadzone, szczególnie w przypadkach tzw. zawodów unikatowych oraz włącza pracodawców w ich prowadzenie.
BCU prowadzi również inne kursy umożliwiające uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych lub zmianę kwalifikacji zawodowych, w tym kursy przygotowujące do nabywania adekwatnych do potrzeb danej branży kwalifikacji sektorowych, firmowane przez organizację branżową właściwą dla danej dziedziny zawodowej. W BCU jako jedynej placówce systemu oświaty są prowadzone szkolenia branżowe dla nauczycieli teoretycznych przedmiotów zawodowych i nauczycieli praktycznej nauki zawodu. Oferta edukacyjno-szkoleniowa BCU uzupełnia zatem ofertę kształcenia i szkolenia zawodowego w systemie oświaty oraz systemie szkolnictwa wyższego i nauki, a także wspiera proces uczenia się przez całe życie zgodnie z ideą Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030.
Ponadto zadaniem BCU jest prowadzenie działań integrujących edukację z biznesem, a także działań innowacyjnych, rozwojowych, doradczych i promocyjnych. W odróżnieniu od już istniejących placówek kształcenia ustawicznego i centrów kształcenia zawodowego, umożliwiających uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych lub zmianę kwalifikacji zawodowych, działalność BCU jest ukierunkowana na wspieranie współpracy szkół, placówek i uczelni z pracodawcami, zwiększanie transferu wiedzy i nowych technologii do szkół, placówek i uczelni, w tym upowszechnianie transformacji ekologicznej i cyfrowej oraz wspieranie szkół, placówek i uczelni w realizacji doradztwa zawodowego, w zakresie danej dziedziny zawodowej.
Publiczne i niepubliczne BCU, jako placówki oświatowe, podlegają nadzorowi pedagogicznemu, sprawowanemu przez kuratora oświaty.
Jak oceniacie Państwo – na tym etapie – zainteresowanie BCU? Większe jest ono ze strony młodzieży czy dorosłych?
A.N.: Na ten moment takie precyzyjne podsumowanie nie jest jeszcze możliwe, gdyż BCU otwarto dotychczas w dwóch szkołach w Zespole Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Bielsku-Białej i Zespole Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Sokołowie Podlaskim. To, że w kolejnych dziewięciu trwają prace nad uruchomieniem BCU, a następne dwie placówki wzięły udział w tegorocznym naborze – pozwala wysnuć wniosek, że istnieje duże zapotrzebowanie na taką formę kształcenia.