artykuł jest częścią serii
Branżowe Centrum Umiejętności Ogrodnictwo jest odpowiedzią na przeobrażające się środowisko ogrodnicze w Polsce, co wynika ze zmiany przepisów obowiązujących w Unii Europejskiej, a poniekąd z potrzeb ludzi mieszkających w Europie.
W produkcji ogrodniczej zaczynają dominować zrównoważone formy gospodarowania, w których ekologiczne podejście staje się istotne z punktu widzenia wytwarzania żywności i zdrowia konsumenta. Zmienia się także asortyment gatunków uprawianych w gospodarstwach, co po części jest wynikiem zmian klimatycznych. Ewoluują potrzeby mieszkańców obszarów wiejskich w zakresie poprawy estetyki otoczenia zewnętrznego wokół zabudowań, ale także wewnątrz pomieszczeń mieszkalnych czy biurowych. Rozwija się ponownie agroturystyka, gdyż mieszkańcy miast coraz częściej poszukują wyciszenia i kontemplacji natury.
Zmiany w przepisach postępują dynamicznie, nieznajomość prawa nikogo nie zwalnia z jego przestrzegania, dlatego również te aspekty są wzięte pod uwagę w ofercie edukacyjnej BCU w Sandomierzu – Mokoszynie. Jest ona skierowana do osób dorosłych pragnących poszerzyć swoją wiedzę z określonej dziedziny, zmienić kierunek produkcji lub nauczyć się nowych trendów w prowadzeniu gospodarstw. Uczniowie i studenci mogą zgłębić specjalistyczne kierunki prowadzenia działalności w obszarach wiejskich lub poznać nowoczesne technologie produkcji. Natomiast nauczyciele przedmiotów zawodowych związanych z rolnictwem i ogrodnictwem znajdą dla siebie szkolenia specjalistyczne pozwalające im poszerzyć wiedzę z przedmiotów nauczanych, co umożliwi im prezentowanie uczniom nowoczesnych i aktualnych rozwiązań rynkowych.
Wszystkie formy edukacyjne będą prowadzone przez kadrę specjalistów z Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie, Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Ogrodnictwa w Lublinie, Zespołu Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Sandomierzu – Mokoszynie oraz innych zaproszonych specjalistów z kraju i z zagranicy.
Dla osób dorosłych dostępne są dwie kwalifikacje zawodowe sektorowe, jeden kurs oraz sześć specjalistycznych szkoleń.
Winogrodnictwo to dział ogrodnictwa zajmujący się uprawą winorośli i produkcją winogron. Jest to rozwijająca się branża w Polsce, a warunki klimatyczne i glebowe w niektórych regionach kraju, w tym na Sandomierszczyźnie, temu sprzyjają. Winogrodnictwo wprowadza dywersyfikację w produkcji ogrodniczej, co może poprawić dochody rolników. Jednak uprawa winorośli wymaga specjalistycznej wiedzy, stąd ta propozycja edukacyjna w BCU Ogrodnictwo Sandomierz – Mokoszyn. Winnice to także miejsca do rozwijania turystyki, co może przełożyć się na nowe miejsca pracy w tej branży. Rozwój winogrodnictwa może przyczynić się do wzrostu lokalnej gospodarki. Może także wpłynąć na promocję polskich win i lokalnych odmian winorośli, a to z kolei na utrzymanie dziedzictwa kulturowego i tradycji związanych z winiarstwem. Słuchacze kwalifikacji zdobędą wiedzę konieczną do założenia i prowadzenia winnicy.
Wzrastające zainteresowanie ekologicznymi produktami spożywczymi sprawia, że rolnicy i ogrodnicy w Polsce coraz częściej sięgają po zrównoważone metody uprawy. Słuchacze kwalifikacji nauczą się ograniczać zużycie chemicznych środków ochrony roślin na rzecz naturalnych, opartych na dobroczynnych mikroorganizmach czego efektem jest ochrona bioróżnorodności. Nie wyklucza to wdrożenia postępu technologicznego gwarantującego wykorzystanie nowoczesnych, oszczędnych systemów nawadniania, automatyzacji uprawy, inteligentnych systemów monitorowania roślin czy wykorzystania sztucznej inteligencji. Ogrodnictwo zrównoważone ma na celu minimalizowanie negatywnego wpływu uprawy i prowadzonych na niej działań na środowisko naturalne, na glebę i jednocześnie zapewnienie zdrowego i wysokiego plonu.
Tematyka kursu jest szeroka obejmuje m.in. bezpieczeństwo i ochronę zdrowia w trakcie inwestycji, ocenę dendrologiczną drzew metodą wizualną w świetle aktualnych przepisów w porównaniu do metody SIA (Static Integrated Assessment), ochronę chemiczną i biologiczną na terenach zurbanizowanych, prawidłową rewaloryzację założeń parkowych i ogrodowych. W programie przewidziano także zarządzanie inwestycjami oraz omówienie roli inspektora nadzoru terenów zieleni, prawa zamówień publicznych w tym przepisów dotyczących terenów zieleni, ochrony przyrody oraz środowiska. Słuchacze poznają również zasady projektowania, zakładania, pielęgnacji oraz możliwości ochrony roślin w terenach zieleni w obszarach zurbanizowanych, zabezpieczania drzew na placach budowy, nadzoru i kontroli prac związanych z pielęgnacją drzew i oceną prawidłowości zabiegów.
Integrowana Produkcja Roślin (IP) to nowoczesny system jakości żywności, w sposób zrównoważony wykorzystujący postęp techniczny i biologiczny w uprawie, ochronie roślin i nawożeniu. Uwzględnia on cele środowiskowe, takie jak ochronę krajobrazu rolniczego oraz różnorodności biologicznej przy jednoczesnym zapewnieniu konsumentom bezpiecznych i atrakcyjnie wyglądających owoców, warzyw i innych płodów rolnych, które charakteryzują się wysokimi walorami jakościowymi. Składową integrowanej produkcji jest Integrowana ochrona (IO), która od 1 stycznia 2014 r. obowiązuje wszystkich profesjonalnych użytkowników środków ochrony roślin, czyli producentów żywności. Oferta szkolenia zakłada praktyczne przygotowanie słuchaczy do realizowania założeń IP szczegółowo opisanych w metodykach IP dla poszczególnych gatunków.
Obecnie obowiązujące przepisy pozwalają na prowadzenie małego przetwórstwa owoców i warzyw produkowanych w gospodarstwie ogrodniczym. Wymaga to jednak spełnienia określonych wymogów dotyczących samego przetwórstwa i RHD oraz dotyczących np. zasad higienicznych czy znakowania produktów kierowanych do sprzedaży. Słuchacze nauczą się prowadzić wymaganą dokumentację oraz przygotować się do kontroli inspekcji sprawujących nadzór nad tego typu działalnością. Przetwórstwo i sprzedaż w ramach RHD nakłada obowiązki podatkowe, które szczegółowo będą omówione na szkoleniu, tak jak i możliwości pozyskania zewnętrznych środków finansowych na działalność przetwórczą i wprowadzenie do obrotu produktów rolno-żywnościowych. Zajęcia praktyczne obejmować będą m.in. prowadzenie dokumentacji z zakresu bezpieczeństwa i higieny produkcji żywności, wypełnianie wniosku o wpis do rejestru działalności czy ubiegania się o wsparcie finansowe.
Zakres tematyczny tego szkolenia obejmuje uwarunkowania prawne produkcji napojów fermentowanych i destylowanych oraz małej gorzelni. Słuchacze poznają wymogi dotyczące wyposażenia technicznego małej gorzelni oraz wymagania wobec surowca, zasady tworzenia produktów, proces produkcji i przygotowania do sprzedaży. Ta specjalistyczna produkcja obliguje do poznania wymagań celnych i podatkowych, co także znajduje się w zakresie tej oferty szkoleniowej. W tym bloku tematycznym przewidziane są zajęcia praktyczne oraz wyjazd studyjny.
Na szkoleniu słuchacze dowiedzą się, jakie wymagania klimatyczno-glebowe ma grusza i czym kierować się podczas wyboru stanowiska pod sad. Poznają odmiany i podkładki, rodzaje drzewek, formy korony, systemy prowadzenia drzew oraz ekonomiczne aspekty produkcji gruszek. Szczegółowo zostaną zapoznani z potrzebami pokarmowymi i wodnymi gatunku, techniką nawadniania, chorobami i szkodnikami oraz metodami ochrony gatunku według zaleceń ogrodnictwa zrównoważonego, metodami ochrony przed niekorzystnymi warunkami pogodowymi oraz łagodzenia ich skutków. Poznają także metody zbioru owoców i warunki ich przechowywania oraz kreowania własnej marki.
Słuchacze szkolenia zapoznają się z wymaganiami klimatyczno-glebowymi tego gatunku. Poznają odmiany i podkładki, rodzaje drzewek, formy korony, systemy prowadzenia drzew oraz ekonomiczne aspekty produkcji czereśni. Dowiedzą się, jak istotną rolę odgrywają owady zapylające w produkcji czereśni oraz jak pielęgnować bioróżnorodność. Poznają potrzeby pokarmowe i wodne gatunku, technikę nawadniania i fertygacji, choroby i szkodniki oraz metody ochrony drzew według zaleceń ogrodnictwa zrównoważonego, metody ochrony przed niekorzystnymi warunkami pogodowymi oraz łagodzenie ich skutków. Poznają także sposoby zbioru owoców i warunki ich przechowywania oraz kreowania własnej marki.
Warto znać style kompozycji roślinnych, ponieważ udział roślin w stylizacji wnętrz staje się coraz bardziej istotny. Słuchacze szkolenia nauczą się postepowania z materiałem roślinnym, komponowania roślin ciętych w naczyniach oraz w bukietach, w sezonowych aranżacjach roślinnych. Poznają także tajniki florystyki ślubnej, komunijnej, pogrzebowej oraz okazjonalnej. Będą tworzyć kompozycje z roślin świeżych, suszonych i sztucznych oraz z roślin doniczkowych.
Dla uczniów i studentów przewidziana jest inna pula szkoleń oraz jeden kurs, których ukończenie może okazać się przydatne, gdy zaczną działalność w obszarach wiejskich.
Słuchacze podczas kursu opanują podstawową wiedzę i umiejętności w zakresie uprawy malin i truskawek na zbiór owoców w innym terminie niż właściwy dla gatunku. Poznają odmiany umożliwiające taką uprawę w polu oraz pod osłonami. Program kursu obejmuje zakres wiedzy dotyczący zakładania plantacji, doboru podłoża, zasad nawożenia, nawadniania oraz fertygacji, rozpoznawania chorób i szkodników, ochrony przed nimi, biostymulację, a także zbiór i opakowania, w których można sprzedawać owoce.
Do roślin z tej grupy zaliczają się truskawka, malina, jeżyna, borówka wysoka, żurawina, aronia, rokitnik, aktinidia, dereń, jagoda kamczacka, czarny bez, świdośliwa i róża. Wiele z tych gatunków warto uprawiać z uwagi na zapewniony zbyt owoców, które są cennym surowcem nie tylko dla przetwórstwa spożywczego, lecz także dla zielarskiego. Słuchacze podczas szkolenia poznają wymagania poszczególnych gatunków, odmiany, potrzeby pokarmowe, choroby i szkodniki oraz możliwości ich zwalczania według zasad zrównoważonego ogrodnictwa.
Podczas szkolenia słuchacze nauczą się rozpoznawać owady zapylające i pożyteczne, wykorzystywać je w uprawie roślin w gruncie i pod osłonami oraz prowadzić ich hodowlę. Zdobędą umiejętności doboru gatunków roślin stanowiących pożytek dla pszczół i ostoję dla innych owadów oraz dobierać selektywne środki ochrony roślin, aby nie szkodziły faunie pożytecznej. Zrozumieją także zjawisko allelopatii i nauczą się wykorzystywać je w uprawie roślin. Z umiejętności praktycznych opanują umiejętność przygotowywania roślinnych środków ochrony roślin, wykorzystania pozytywnego sąsiedztwa roślin oraz budowy domków dla owadów pożytecznych.
Szkolenie to ma na celu wyrobić u słuchaczy umiejętność wykonywania projektów kwietnika, rabaty, nasadzeń roślin w pojemnikach, doboru roślin do warunków glebowych i klimatycznych oraz przeznaczenia, obliczania zapotrzebowania na materiał ozdobny. Słuchacze zdobędą umiejętności sadzenia roślin ozdobnych w pojemnikach oraz drzew, krzewów i pnączy w gruncie. Poznają zalecenia dotyczące nawożenia, ochrony i pielęgnacji roślin ozdobnych w założeniach zewnętrznych
Być może tematyka nie jest obca, jednak założenie gospodarstwa agroturystycznego, wymaga wiedzy. Należy znać aspekty prawne prowadzenia takiej działalności. Gospodarstwo to także produkcja. Słuchacze szkolenia poznają zasady zakładania lub modernizacji upraw w ogrodzie sadowniczo-warzywno-ziołowo-kwiatowym na potrzeby gospodarstwa agroturystycznego, a także, jak zorganizować bazę noclegową i żywieniową, jak przygotowywać posiłki i przetwory, jak zagospodarować czas wolny turystom. Jednak aby zaistnieć z sukcesem na rynku, konieczna jest promocja gospodarstwa agroturystycznego, czego nauczą się słuchacze podczas szkolenia. Przewidywany jest także wyjazd studyjny.
Szkolenia dla nauczycieli przedmiotów zawodowych z zakresu rolnictwa i ogrodnictwa są wysoce specjalistyczne, co gwarantuje im poszerzenie wiedzy merytorycznej w realizacji programów nauczania z ww. przedmiotów.
To specjalistyczne szkolenie dla nauczycieli ma za zadanie zaznajomić ich z uwarunkowaniami prawnymi zakładania i prowadzenia upraw ogrodniczych wynikających z ustaw: o podatku dochodowym od osób fizycznych, o ubezpieczeniu społecznych rolników, o zmianie ustawy Kodeks cywilny, o podatku rolnym, o kształtowaniu ustroju rolnego, Prawo przedsiębiorców, o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa, o nasiennictwie, o ochronie roślin, o środkach ochrony roślin, o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej, o bezpieczeństwie żywności i żywienia, o nawozach i nawożeniu. Słuchacze poznają również zasady BHP, możliwości certyfikacji produkcji ogrodniczej oraz instytucje działające na rzecz wsi i rolnictwa.
Podczas szkolenia omówione zostaną rodzaje osłon wykorzystywanych w uprawach sterowanych warzyw psiankowatych, dyniowatych i kapustnych. Słuchacze poznają odmiany poszczególnych gatunków przeznaczone do sterowanej uprawy, cykl produkcyjny (od produkcji rozsady przez dobór podłoża, nawożenie i nawadnianie, ochronę) po zbiór i przygotowanie do sprzedaży oraz ekonomiczne aspekty uprawy sterowanej warzyw. Przewidywany jest wyjazd studyjny do gospodarstw ze sterowaną uprawą warzyw.
Słuchacze poznają nowoczesne maszyny wykorzystywane w produkcji sadowniczej i warzywniczej (maszyny do uprawy gleby, środki techniczne do pielęgnacji roślin, maszyny do cięcia i zbioru), w tym zasilane paliwem alternatywnym oraz wykorzystywane w rolnictwie precyzyjnym. Szkolenie obejmuje zajęcia praktyczne, podczas których słuchacze zdobędą umiejętności obsługiwania takich maszyn.
Wszystkie użyte w artykule – fot. A. Łukawska
